Renal Arter Darlığı

Renal Arter Darlığı Nedir?
Halk arasında bu duruma "böbrek damar tıkanıklığı" da denilebilir.
Vücudumuzda kalpten çıkan ve temiz kanı böbreklere taşıyan ana atardamarlar (arterler) bulunur. Bu damarlara renal arter adı verilir. Renal arter darlığı ise, bu böbrek atardamarının iç kısmında bir plak (çoğunlukla yağ, kolesterol ve kalsiyum birikintisi) oluşarak damarı daraltması veya tıkamasıdır.
Bu darlık nedeniyle böbreğe giden kan akımı azalır. Böbrek yeterince kan alamayınca görevini tam olarak yapamaz ve vücuda, sanki tansiyonu çok düşmüş gibi bir sinyal gönderir. Bu sinyal, tansiyonu yükseltmeye yarayan hormonların salgılanmasına neden olur.

Renal Arter Darlığı Neden Oluşur?
Renal arter darlığının en yaygın iki nedeni vardır:

1. Ateroskleroz (Damar Sertliği):
• Bu, damar darlığının %90'ından fazlasının sebebidir.
• Vücudumuzdaki diğer damarlarda olduğu gibi, böbrek damarının iç yüzeyinde de kolesterol, yağ ve kireçlenmeden oluşan "plaklar" birikir.
• Zamanla bu plaklar büyüyerek damarı yavaş yavaş daraltır. Bu durum, bacak ve kalp damarlarını tıkayan olayla tamamen aynıdır.
2. Vaskülit: Damar duvarı iltihabı, otoimmün hastalıklar grubuna da alınabilien damar duvarına karşı gelişen anormal reaksiyonları tanımlar.
• Daha nadir görülen bir nedendir.
• Genellikle genç kadınlarda ortaya çıkar.
• Damar duvarının yapısındaki hücrelerin anormal büyümesi sonucu damar içten daralır. Aterosklerozdaki gibi plak birikimi söz konusu değildir.

Kimlerde Sık Görülür?
Renal arter darlığı, genellikle damar sertliğine (ateroskleroz) bağlı olduğu için, kalp ve damar hastalıkları için risk taşıyan kişilerde daha sık görülür:

• Yüksek Tansiyonu (Hipertansiyonu) Olanlar: Özellikle ilaçla kontrol altına alınamayan, birden başlayan veya çok yüksek tansiyonu olan kişiler.
• Yaşlılar: Damar sertliği yaşla birlikte artar.
• Şeker Hastaları (Diyabetikler).
• Yüksek Kolesterolü Olanlar.
• Sigara İçenler: Sigara, damar sertliğinin en büyük tetikleyicisidir.
• Obez (Aşırı Kilolu) Olanlar.
• Ailesinde kalp krizi, felç veya damar tıkanıklığı öyküsü olanlar.
• Vücudunun başka bir yerinde (kalp, bacak, beyin) damar tıkanıklığı olanlar.

Nasıl Bulgu Verir?
Bu hastalık, başlangıçta sessiz ilerleyebilir ve uzun süre belirti vermeyebilir. Ancak darlık ilerledikçe veya ciddi boyutlara ulaştıkça şu bulgular ortaya çıkar:

1. Kontrol Edilemeyen Yüksek Tansiyon:
• En sık ve en önemli bulgudur.
• Kişi birdenbire yüksek tansiyon hastası olur ya da zaten kullandığı ilaçlara rağmen tansiyonu bir türlü düşmez. Hatta üç veya daha fazla farklı tansiyon ilacına rağmen tansiyonun yüksek kalması (dirençli hipertansiyon) bu hastalığı düşündürmelidir.
2. Böbrek Yetmezliği:
• Böbreğe yeterince kan gitmediği için zamanla böbrek görevini yapamaz hale gelir. Kan testlerinde kreatinin ve üre gibi böbrek değerlerinde yükselme görülür.
• Özellikle tansiyon için kullanılan bazı ilaçlara (ACE inhibitörleri gibi) başladıktan sonra böbrek değerlerinde ani kötüleşme olması önemli bir ipucudur.
3. Akciğerlerde Su Toplanması (Akciğer Ödemi) veya Kalp Yetmezliği:
• Böbrekler fazla tuzu ve suyu atamayınca, bu birikim kalbin yükünü artırır ve akciğerlerde sıvı toplanmasına yol açabilir. Bu durum, nefes darlığı ve hızlı kalp atışı gibi belirtilerle kendini gösterir.

Hastalık Neden Önemlidir?
Renal arter darlığı, sadece böbrekleri etkileyen yerel bir problem değildir, tüm vücudu etkileyen ciddi bir sağlık sorunudur çünkü:

• Tansiyonu Yükseltir: Hastalığın ana etkisi budur. Kontrolsüz yüksek tansiyon ise inme (felç), kalp krizi ve kalp yetmezliği gibi hayati tehlikeleri beraberinde getirir.
• Böbrek Yetmezliğine Yol Açar: Tedavi edilmezse, zamanla böbrek dokusu küçülür ve tamamen işlevini kaybedebilir, bu da hastanın diyalize bağımlı hale gelmesi anlamına gelebilir.
• Tüm Vücut Damar Sorunlarının Habercisidir: Böbrek damarı tıkanan bir kişide, büyük ihtimalle kalp damarları ve beyin damarları da risk altındadır. Bu durum, vücuttaki genel damar sağlığının ne kadar kötü olduğunu gösteren önemli bir uyarıdır.

Hangi Durumlarda Daha Acildir?
Hastalık genellikle yavaş ilerlese de, bazı durumlar acil müdahale gerektirebilir:

• Ani ve Şiddetli Tansiyon Yüksekliği (Hipertansif Kriz): Tansiyonun çok tehlikeli seviyelere çıkması ve organlara (beyin, kalp) zarar vermesi durumu.
• Flash Akciğer Ödemi: Böbrek darlığı nedeniyle kalbin hızla sıvı birikimine yenik düşmesi ve akciğerlerin aniden su toplaması. Bu durum, ani başlayan çok şiddetli nefes darlığı ile kendini gösterir ve hayatı tehdit eder.
• Tek Böbreğin Akut Tamamen Tıkanması: Nadiren, damardaki plağın üzerine aniden bir pıhtı atarak damarı tamamen tıkaması. Eğer bu durum tek çalışan böbrekte olursa, böbrek hızla işlevini kaybedebilir ve acil tedavi gerekir.

Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi, darlığın ciddiyetine, hastanın genel sağlık durumuna ve darlığın nedenine bağlı olarak değişir.
1. İlaç Tedavisi (Temel Tedavi)

• Tansiyon İlaçları: En başta, yüksek tansiyonu düşürmeye ve kontrol altına almaya yönelik ilaçlar kullanılır. Ancak bazı tansiyon ilaçlarının (özellikle her iki böbrek damarı dar veya tek böbreği olanlarda) dikkatli kullanılması gerekir.
• Kolesterol İlaçları (Statinler): Damar sertliğine neden olan kolesterol seviyelerini düşürmek ve plakların büyümesini yavaşlatmak için kullanılır.
• Kan Sulandırıcılar (Antiplateletler): Aspirin gibi ilaçlar kullanılarak plakların üzerinde pıhtı oluşması ve damarı aniden tıkaması engellenir.
• Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Sigarayı bırakmak, tuzsuz diyet, düzenli egzersiz ve kilo kontrolü, ilaçlar kadar önemlidir.

2. Girişimsel Tedavi (Anjiyo ile Tedavi)
Darlık çok ciddiyse, ilaç tedavisine rağmen tansiyon kontrol altına alınamıyorsa veya böbrek fonksiyonları kötüleşiyorsa, anjiyo ile müdahale gündeme gelir.

• Balon Anjiyoplasti ve Stent: Bu, bir sonraki başlıkta detaylı açıklanan yöntemdir.

3. Cerrahi Tedavi (Açık Ameliyat)
Günümüzde nadiren kullanılır. Anjiyo ile tedavi edilemeyen çok karmaşık darlıklar veya damar hasarları söz konusu olduğunda cerrahi olarak damarın onarılması veya değiştirilmesi gerekebilir.

Anjiyo İle Tedavi Zor Mudur? (Balon ve Stent Uygulaması)
Anjiyo ile tedavi, açık ameliyata göre çok daha kolay ve tercih edilen bir yöntemdir.
Bu işlem, genellikle kasıktaki (bazen el bileğindeki) atardamardan çok ince bir kılıf (kateter) yerleştirilerek yapılır.

1. Giriş: Kasık bölgesinden girilir ve ince teller (kılavuz tel) ve borucuklar (kateterler) yardımıyla kalpten böbreğe giden renal arterin içine kadar ulaşılır.
2. Görüntüleme: Damarın içine özel bir boyalı madde (kontrast madde) verilerek röntgen altında darlığın yeri ve derecesi tam olarak görülür.
3. Balonlama (Anjiyoplasti): Daralmış bölgeye ulaşıldıktan sonra, ucunda sönük bir balon olan kateter darlığın içine yerleştirilir. Balon şişirilerek plak dışa doğru itilir ve damar yolu genişletilir.
4. Stent Takılması (Genellikle Zorunludur): Çoğu zaman, damarın tekrar daralmasını (restenoz) önlemek için açılan bölgeye metal bir kafes (stent) yerleştirilir. Stent, damarı içeriden destekleyerek açık kalmasını sağlar.

Bu işlem, genellikle lokal anestezi (sadece giriş yerinin uyuşturulması) ile yapılır ve hasta kısa bir süre sonra taburcu edilir. Açık ameliyatın risklerini taşımaz ve iyileşme süresi çok kısadır.

 Anjiyo Tedavisinin Ne Gibi Riskleri Vardır?
Her tıbbi işlemde olduğu gibi, anjiyo ile tedavinin de bazı riskleri vardır, ancak bu riskler genellikle düşüktür:

• Kontrast Maddeye Bağlı Riskler:
• Böbrek Hasarı: İşlem sırasında kullanılan boyalı madde (kontrast madde) böbreklere geçici veya nadiren kalıcı zarar verebilir. Bu, özellikle zaten böbrek yetmezliği olanlar için önemlidir.
• Alerjik Reaksiyon: Boyalı maddeye karşı kaşıntı, kızarıklık gibi hafif veya nadiren ciddi alerjik reaksiyonlar görülebilir.
• Girişim Yerine Bağlı Riskler:
• İşlemin yapıldığı kasık veya bilek bölgesinde kanama, morarma veya nadiren damar hasarı (psödoanevrizma, arteriyovenöz fistül) oluşabilir.
• Damar İçi Riskler:
• Damarın Yırtılması (Diseksiyon): Balon şişirilirken böbrek damarının iç tabakasında küçük bir yırtık oluşabilir. Genellikle stent takılarak bu durum düzeltilir.
• Pıhtı Atması: İşlem sırasında yerinden kopan küçük bir plak parçası veya pıhtı, böbreğin daha küçük damarlarına giderek böbrek fonksiyonlarını kötüleştirebilir.
• Stentin Tekrar Daralması (Restenoz): Stent takılmasına rağmen, aradan aylar veya yıllar geçtikten sonra stentli bölgenin tekrar daralması riski mevcuttur.

Genel olarak, deneyimli merkezlerde ve uygun hastalarda, bu risklerin faydalara oranı genellikle hastanın lehinedir.
Bu hastalığın tedavisinde en önemli nokta; erken teşhis ve risk faktörlerinin kontrolüdür (sigarayı bırakmak, kolesterolü ve tansiyonu sıkı kontrol altında tutmak).