Diyabetik Ayak Yarası Tedavisinde Girişimsel Radyoloji

Diyabetik ayak yarası nedir?
Diyabetik ayak yarası, şeker hastalarında ayak bileğinin daha alt tarafında çıkan yaralara verilen isimdir.  Bu yara ayağın herhangi bir bölgesinde örneğin ayak parmaklarında, topuk da ya da ayak tabanında olabilir. Ayak bileğinin daha yukarısında görülen yaralar diyabetik ayak yarası diye isimlendirilmez ve genellikle tehlikeli değildir. Diyabet hastalarında bu yaraların çok geç iyileştiği bilinmektedir çünkü bu hastalarda yara iyileşmesi ile ilgili sorunlar vardır

Diyabetik ayak yarası neden oluşur?
Diyabetik ayak yarası temel olarak iki sebepten dolayı oluşur.

• Ayak bölgesindeki sinir uçlarının harabiyeti (diyabetik nöropati)
• Bacak damar tıkanıklığı

Nöropati yani ayak sinirlerinin hasarı hastaların neredeyse tümünde, damar tıkanıklığı da hastaların yarısından fazlasında görülür. Genellikle her iki sorun birden vardır.  Nöropati tedavi edilemez. Ama bacak damar tıkanmasını anjiyo ya da ameliyatla açmak mümkündür.
Hem ayak sinirleri hem de bacağın atar damarları ayağı dış etkenlere karşı koruyan ayak derisinin en önemli savunması sistemidir. Bu ikisinden herhangi birinde ya da ikisinde sorun olması deriyi korunmasız bırakır ve çok küçük travmalarla (ayakkabının sıkması, çarpma, vurma, küçük kesi oluşturulması gibi) yara oluşur. Ayak koruması sorunlu olduğu için yara kolay oluşur ve çok zor iyileşir. Yani ayak korunmasız kaldığında sıkan bir ayakkabının oluşturduğu sertlik ya da nasır, tırnak keserken derinin hafifçe kesilmesi, çıplak ayakla yere basıldığında küçük bir batmanın yol açtığı küçük bir yara iyileşmeyerek büyür. Bu hastalarda nöropati bazen ayağın hissiz olmasına yol açar ve kişi ayağına bir şey battığını anlamaz ya da ayağını soğuk hissettiği için sobaya çok yaklaştırır ve deriyi yakar ve bunu da hissetmeyebilir. Diyabet hastalarında yara iyileştirici faktörler gerektiği gibi çalışmazlar. Bu nedenle yara oluşması bu kadar kolayken iyileşmesi de bir o kadar zor olur.

Diyabetik ayak yarası çıkınca ne yapılmalıdır?
Diyabeti olan bir hastada ayakta en küçük bir yara çıktığında ilk yapılması gereken şey mutlaka doğrudan diyabet takibini yapan doktoruna başvurmaktır. En önemli incelemeler
Bacak damarında tıkanma olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Diyabetik ayak yarası olan hastaların yarısından fazlasında bacak damar tıkanıklığı olduğunu belirtmiştik. Bu nedenle diyabetik ayak yarası çıkan bir hastada ilk atılması gereken adım bacak damarlarında tıkanma olup olmadığının ortaya çıkarılmasıdır. Bunu anlamanın en kolay yolu renkli doppler ultrason inceleme yapılmasıdır. Renkli Doppler ultrason ile bacak damar tıkanıklığının varlığı veya yokluğu hemen anlaşılabilir.
Diyabetik ayak yarası hastaların bir kısmında aylarca iyileşmez. Küçük bir kısmında parmakların veya ayakların kesilmesine yol açabilir. Diyabet hastalığı dünyada ayak kesilmesinin yani ayak ampütasyonunun en sık sebebidir. Diyabetik ayak yarası konusunda yapılması gereken en önemli eylem yarayı çıkmadan engellemektir. Ayak yarası çıkmadan onu engellemek mümkündür.

Bacak damar tıkanması nasıl tedavi edilir?
Vücutta herhangi bir damarda daralma ya da tıkanma olmuşsa bunu ilaçlarla, bitkisel ürünlerle, egzersiz ya da değişik beslenme yöntemleriyle açmak ne yazık ki mümkün değildir. Ama sigaranın bırakılması, diyabet, hipertansiyon ve kolesterol yüksekliğinin tedavisi, tıkanmanın kötüye gitmesini engeller. Egzersiz yan damarları geliştirerek işe yarar.
Bacak damar tıkanıklığının iki temel tedavisi vardır:

• Anjiyo ile bacak damarlarının açılması
• Ameliyatla (çoğunlukla by pass ameliyatı) bacak damarlarının açılması

Diyabetik ayak yarası olan hastalarda bacak damar tıkanıklığı çoğunlukla dizin altındaki üç küçük damarda tıkanma şeklinde ortaya çıkar. Bu damarlarda ameliyat çok iyi bir yöntem olsa da genellikle son derece zordur ve çoğunlukla mümkün değildir. Bu nedenle bu hastaların büyük çoğunluğunda damar açma işlemi anjiyo ile yapılır.

Anjiyografi ile bacak damar tıkanıklığın açma nasıl bir işlemdir?
Diyabet hastalarında bacak damar tıkanıklığı genel insanlarda görülen damar tıkanıklığına çok benzer ancak dizin altındaki küçük damarların tıkanma ihtimali çok daha yüksektir. Bu damarlar anjiyo ile ya da ameliyatla açılması daha zor olan damarlardır. Ama yine de hastaların büyük çoğunluğunda açma işlemi başarılı olur. Bu damarların açılmasında balon, stent ya da aterektomi (damar tıraşlama) yöntemleri kullanılır. Anjiyo ile damar açma konusunda diğer sayfalardan bilgi alınabilir.

Tedavi süreci asıldır?
İşlem genel olarak ağrılı değildir ancak uzun sürebilir (1-2 saat hatta daha uzun). İşlem lokal anestezi ile yapılır ancak hastalardaki korku endişe ve gerginliği engellemek için sedasyon denen damardan ilaç vererek rahatlatma işlemi uygulanır. Bu kolay ve basit bir anestezi yöntemidir.
İşlem sonrası genel olarak hastalar aynı gün evlerine gönderilir. Bazen gözlem amacıyla bir gece yatırılabilir. Hastalar hastaneden çıktıktan sonra günlük yaşamlarına dönerler.

Tedavi ile damar açma işlemi başarılı olursa yara iyileşme hızı artar. Ama yine de yara iyileşmesi bir ay ya da daha uzun sürebilir. Bu nedenle yara bakım tedavisine devam etmek gerekir.

Tedavi riskleri nelerdir?
Anjiyo tedavisi genel olarak çok güvenli bir yöntemdir. Riskleri azdır.

• Atardamara girim yerinde işlemden sonra biraz kanama ya da şişme olması en sık görülen sorundur. % 3-5 civarında görülür. Genellikle herhangi bir tedavi gerektirmez.
• Seyrek olarak girim yerinde bir balonlaşma olabilir bu genellikle takip ya da küçük bir düzeltici müdahale gerektirir.
• Açılan damarlarda yırtılma ya da pıhtılaşma olabilir ama nadirdir ve genellikle anjiyo sırasında düzeltilir.
• Çok seyrek olarak bacak damarları anjiyo müdahalesi sonrası daha kötüleşebilir.
• Anjiyoda kullanılan renkli madde özellikle böbrek çalışması bozuk hastalarda böbreği böbrek fonksiyonlarını kötüye götürebilir.

Diyabetik ayak yarasında en önemli yönetim tekrar yara çıkmasını engellemektir. Çünkü bu hastalarda nöropati devam eder ve ilerleyebilir. Açılan damarlar d uzun dönemde tekrar tıkanabilir. Yara çıkması önlenirse damar tıkansa bile tekrar anjiyo gerekmeyebilir.
Hastaların ayaklarına çok iyi bakmaları, günlük ayaklarını değerlendirmeleri, her gün temiz yıkamaları, her gün temiz çorap değiştirmeleri gerekir. Sıkan ayakkabı giyilmemelidir. Deniz kumsalı, bahçe gibi yerlerde hiçbir zaman çıplak ayakla dolaşmamaları gerekir.