Perkütan Nefrostomi Nedir? Nasıl Yapılır?

Perkütan Nefrostomi Nedir?
Perkütan nefrostomi, idrar yollarında oluşan bir tıkanıklık nedeniyle böbrekten idrarın mesaneye ulaşamadığı durumlarda yapılan bir girişimsel radyoloji işlemidir. Bu işlemde, ultrason ve floroskopi (canlı röntgen) eşliğinde cilt üzerinden ince bir iğne ile böbreğe girilir ve idrarın dışarı akabilmesi için bir drenaj kateteri (ince bir tüp) yerleştirilir.

Kimlere ve Neden Yapılır?
Böbrekler kanın filtrasyonunu (süzme işlemini) gerçekleştirdikten sonra idrar oluşturur. Böbrekte oluşan idrar, böbrek içerisinde toplayıcı sistem dediğimiz küçük kanallar aracılığı ile toplanır ve sonrasında böbreğin hemen çıkışında renal pelvis dediğimiz alana doğru ilerler. Buradan mesaneye yani idrar torbasına ise üreter dediğimiz bir kanal aracılığı ile götürülür. İdrar torbasında biriken idrar ise miksiyon (işeme) fonksiyonu sayesinde üretra adında kanal ile dışarıya atılır. 

Perkütan nefrostomi, böbrekten başlayıp üreter, mesane ve üretra ile devam eden idrar kanallarında gelişen tıkanıklık durumlarında uygulanan bir işlemdir. Bu tıkanıklık şu nedenlerle gelişebilir:
- Böbrek taşı veya üreter taşı
- Karın içerisinde idrar kanallarına baskı oluşturabilecek kitleler (Over kanseri,rahim kanseri gibi)
- Mesane veya prostat kanserine bağlı idrar yolu basısı
- Cerrahi sonrası gelişen idrar yolu darlıkları
- Enfeksiyon veya travmaya bağlı tıkanıklıklar

Bu durumlarda idrar böbrekte birikerek ağrıya, enfeksiyona ve böbrek fonksiyonlarında bozulmaya neden olabilir. Girişimsel radyoloji uzmanı tarafından yapılan nefrostomi işlemi, böbreğin zarar görmesini engeller ve hastanın konforunu artırır.
Daha nadir bir sebep ise idrar yollarında travma ya da tümör gelişime bağlı olarak gelişen idrar yolu kaçaklarıdır. Bu durumlarda tıkanıklık olmasa da idrar kanallarında kaçak varlığında kaçak seviyesinde yara yerinin iyileşmesi için perkütan nefrostomi yapılarak idrarı uzaklaştırmak amaçlanır. Böylece idrar dışarıya alınarak aşağıdaki kaçak seviyesine gitmesi önlenmiş olur.

İşlem Nasıl Yapılır?
İşlem genellikle lokal anestezi altında yapılır; hasta uyanık olur ancak ağrı hissetmez. Girişimsel radyoloji uzmanı, ultrason eşliğinde çoğunlukla bel boşluğundan böbreğe ince bir iğne ile girer. İğne içerisinden kontrast madde (görüntüleme için verilen renkli sıvı) verilerek floroskopi altında böbreğin toplayıcı sistemi görüntülenir. Ardından iğne içinden bir tel gönderilir ve bu tel yardımıyla nefrostomi kateteri yerleştirilir. Kataterin içeride bulunan uç kısmı böbreğin pelvisine yerleştirilir. Kateterin dış ucu, idrarın toplanacağı bir torbaya bağlanır. İşlem genellikle 30-45 dakika sürer ve çoğu zaman aynı gün veya ertesi gün içinde hasta taburcu olabilir. Sonraki aşamalarda hastayı kalıcı torbadan kurtarmak için darlık yeri ve sebebi uygun olan hastalarda darlık bölgelerine balon ile genişletme işlemi ve/veya sonrasında DJ stent yerleştirilmesi söz konusu olabilir. Böylece üretere konulan DJ stenti sayesinde idrar mesaneye ulaştırılarak böbreğe takılan katater çıkarılabilir.

Olası Riskler Nelerdir?
Her tıbbi girişimde olduğu gibi perkütan nefrostomi işleminin de bazı riskleri vardır, ancak girişimsel radyoloji uzmanları bu riskleri en aza indirecek şekilde işlemi yaparlar. Olası komplikasyonlar şunlardır:

- Böbrek içerisinde ve/veya çevresinde kanama
- Kanamaya bağlı idrardan kan gelmesi
- İdrar yollarında zedelenme ve çevresinde idrar kaçağı
- Enfeksiyon
- Uzun vadede kateterin yerinden çıkması veya tıkanması
-İğne giriş hattı üzerinde olası diğer organların veya damarların zarar görmesi (Kalın bağırsak, karaciğer, dalak)

Yukarında belirtilen istenmeyen durumlar yaklaşık %2-5 oranında görülür. Perkütan nefrostomi, böbreklerin korunması ve idrar akışının yeniden sağlanması için güvenli, etkili ve minimal invaziv bir girişimsel radyoloji yöntemidir.  İleri müdahaleyi gerektirecek kanama son derece nadirdir. Cerrahiye gerek kalmadan, genellikle kısa sürede sonuç alınır ve hastaların yaşam kalitesini belirgin şekilde artırır.